Шетелдіктің полициямен ұсталуына қатысты құқықтар мен іс-әрекет тәртібі

Құжаттарды тексеру немесе ұсталу — стресстік жағдай, әсіресе адам орыс тілін нашар білсе. Негізгі ереже: эмоциямен дауласпау, түсініксіз құжаттарға қол қоймау және кімнің, қашан және не себепті еркіндікті шектегенін жазып алу.

Төменде — Ресейдегі шетелдіктер үшін практикалық алгоритм: қандай құжаттарды көрсету, қашан аудармашыны сұрау, консулдықпен қалай байланысу және полицияның әрекеттері заңсыз болып көрінсе, қайда шағымдану.

Полиция қашан құжаттарды тексере алады

Полиция қызметкері құжаттарды тексеруге заңды негіз болған жағдайда құқылы: мысалы, жеке тұлғаны анықтау, миграциялық режимді сақтау, құқық бұзушылық туралы шағымды зерттеу немесе қауіпсіздікті қамтамасыз ету. Практикада шетелдікке жақсырақ мыналарды бірге алып жүру:

• паспорт немесе жеке басын куәландыратын басқа құжат;
• егер сіздің категорияңызға қажет болса, миграциялық карта;
• миграциялық есепке алу туралы хабарлама немесе тіркеу;
• патент, еңбек рұқсаты, РВП, ВНЖ немесе виза — егер олар сіздің статусыңызға қатысты болса;
• еңбек келісімшартының көшірмесі немесе жұмыс берушінің байланыс деректері, егер мәселе жұмысқа қатысты болса.

Егер түпнұсқалар үйде немесе жұмыс берушіде сақталса, телефонда сканерлерді ұстаңыз. Егер сіз патент бойынша жұмыс істесеңіз, патент төлемі чегін бөлек сақтаңыз. Бірақ скан әрдайым түпнұсқаны алмастырмайды, сондықтан маңызды сапарларда құжаттарды өзіңмен алып жүру жақсы.

Ұсталудың негізгі құқықтары

Шетелдік болып жатқан жағдайды түсіну және өзін қорғау құқығына ие. Тексеру немесе ұсталу кезінде полиция қызметкерінен:

1. өзіңізді таныстыруды және қызметтік куәлігін көрсетуді;
2. тексеру немесе ұсталу себебін түсіндіруді;
3. сізді қай бөлімге жеткізетінін хабарлауды;
4. туыспен, заңгермен, жұмыс берушімен немесе консулдықпен байланысу мүмкіндігін беруді;
5. орыс тілін түсінбесеңіз, аудармашы беруді;
6. сізге қатысты құжаттардың көшірмелерін беруді;
7. бос немесе түсініксіз бланктерге қол қоймауды сұрауды.

Физикалық тұрғыдан қарсылық көрсету, қашу немесе құжаттарды тартып алу қажет емес. Тексеру заңсыз болып көрінсе де, қызметкерлердің деректерін жазып алып, әрекеттерді кейінірек шағымдану қауіпсіз.

Тексеру орнына не істеу керек

Қысқа және сабырлы сөйлеңіз. Мынадай фразалар жарайды:

• «Өтінемін, құжаттарды тексеру себебін түсіндіріңіз»;
• «Мен орыс тілін нашар түсінемін, маған аудармашы керек»;
• «Мен заңгеріме/туысыма/жұмыс берушіме қоңырау шалуым керек»;
• «Протоколдың көшірмесін беруді сұраймын»;
• «Мен мәтінмен келіспеймін, менің түсініктемелерімді жазуды сұраймын».

Егер қол қою үшін құжат берсе, алдымен оны оқып шығыңыз. Егер мәтін түсініксіз болса, қол қоюдың жанына: «Мәтінмен келіспеймін, аудармашы керек» немесе «Түсініктемелер аударылғаннан кейін беріледі» деп жазыңыз. Бос парақтарға қол қоймаңыз.

Аудармаға құқық

Егер шетелдік азамат орыс тілін процедураға қатысу үшін жеткілікті деңгейде білмесе, ол айыптаудың мәнін, құқықтарын және құжаттардың мазмұнын түсінуі тиіс. Сондықтан, аудармашыны дереу сұрау керек, протоколды қол қоймас бұрын.

Аудармашының барлық мәтінді, қысқаша айтып қана қоймай, нақты аударып жатқанын тексеру маңызды. Егер аудармашы болмаса, түсініктемелерде оны көрсетіңіз: «Орыс тілін жеткілікті білмеймін, аудармашы берілмеді». Мұндай жазба кейінгі шағымдануда маңызды болуы мүмкін.

Консулдыққа және жақындарына хабарласу

Егер жағдай ауыр болса — бөлімге жеткізу, протокол, сот, қуып шығу қаупі — өз еліңіздің консулдығымен байланысуды сұраңыз. Консулдық полиция шешімін жоя алмайды, бірақ жеке басыңызды растауға, туыстармен байланысуға және азаматтарға көмек көрсету тәртібін түсіндіріп бере алады.

Сондай-ақ, жақындарыңызға немесе заңгерге жіберу пайдалы:

• полиция бөлімінің мекенжайы;
• қызметкердің аты-жөні мен лауазымы, егер белгілі болса;
• протоколдың фотосы немесе көшірмесі;
• ұсталудың уақыты;
• тексеру себебінің сипаттамасы.

Егер телефонды алып қойса, протоколға қоңырау шалуды және заттарды қайтаруды сұрау керек.

Әкімшілік ұстау: мерзімдер мен құжаттар

Бөлімге жеткізу және әкімшілік ұстау құжат жүзінде рәсімделуі тиіс. Әдетте, протокол жасалады, онда уақыт, орын, негіз, қызметкердің деректері және адамның түсініктемесі көрсетіледі.

«Қазір шешеміз» немесе «бұл ұзаққа созылмайды» деген ауызша сөздерге назар аудармаңыз. Қандай құжат рәсімделетінін және қашан көшірмесін ала алатыныңызды сұраңыз. Мерзімдер нақты процедура мен негізге байланысты, сондықтан ұзақ уақыт ұсталған жағдайда заңгермен немесе консулдықпен мүмкіндігінше тезірек байланысу жақсы.

Егер құжаттарыңыз алынса

Паспорт, миграциялық карта немесе патент түсініксіз себептерсіз жоғалмауы тиіс. Егер құжат алынса, сұрау:

• протоколда бұл туралы көрсету;
• тәркіленген құжаттың көшірмесін беру;
• тәркіленген заттарды тізіп шығару;
• оларды қайда және қашан қайтарып алуға болатынын көрсету.

Егер құжаттарды жұмыс беруші, жалға беруші немесе делдал ұстап тұрса, бұл бөлек проблема. Мұндай жағдайда хат-хабарды тіркеңіз, құжаттарды жазбаша қайтаруды сұраңыз және полиция, еңбек инспекциясы, консулдық немесе заңгерге көмек сұраңыз.

Заңгер қажет болғанда жедел

Заңгер әсіресе қажет, егер:

• миграциялық ережелерді бұзу туралы протокол жасалса;
• сот тағайындалса;
• әкімшілік қуып шығу туралы сөз болса;
• кіруге тыйым салу қаупі болса;
• құжаттарда аты, азаматтығы, даталары немесе паспорт нөмірінде қате болса;
• сіз протокол мәтінін түсінбесеңіз;
• сізден бұзушылықты мойындау үшін қол қоюды сұраса.

Егер сот тағайындалса, «кейін шешеміз» деп күтпеңіз. Қуып шығу істері бойынша шағымдану мерзімдері қысқа болуы мүмкін, ал салдары — ауыр. Соттан кейін қуып шығу немесе кіруге тыйым салу қаупі бойынша әрекеттер тәртібін тексеріңіз.

Қайда шағымдануға болады

Егер сіз полиция сіздің құқықтарыңызды бұзды деп есептесеңіз, шағым беруге болады:

• полиция бөлімінің басшысына;
• прокуратураға;
• сотқа;
• өз мемлекетіңіздің консулдығына;
• өңірдегі адам құқықтары бойынша уәкілге;
• өкіл немесе адвокат арқылы.

Шағымда фактілер маңызды: күн, уақыт, мекенжай, қызметкерлердің фамилиялары, хаттамалардың нөмірлері, куәгерлер, фото, видео, хат алмасу. Дәлелдердің қаншалықты нақты болса, нәтиже алу мүмкіндігі соғұрлым жоғары. Егер тексеруден кейін шектеулер пайда болса, бақыланатын адамдар тізімін тексеріңіз.

Шұғыл тексеру тізімі

1. Қарсыласпаңыз және дауысты көтермеңіз.
2. Тексерудің себебін түсіндіруді сұраңыз.
3. Құжаттарды көрсетіңіз, бірақ оларды рәсімделмей алып кетпеуін бақылаңыз.
4. Егер орыс тілін нашар түсінсеңіз, аудармашы сұраңыз.
5. Бос немесе түсініксіз қағаздарға қол қоймаңыз.
6. Хаттамалардың көшірмесін сұраңыз.
7. Жақындарыңызға бөлімнің мекенжайы мен қызметкердің деректерін хабарлаңыз.
8. Қайта шығару қаупі болса, бірден заңгер іздеңіз.

Жиі қойылатын сұрақтар

Шетелдік азамат тексеруді телефонмен түсіре ала ма?

Әдеттегі жағдайда болған жағдайларды фиксирлеуге болады, егер сіз қызметкерлердің әрекеттеріне кедергі келтірмесеңіз және арнайы шектеулерді бұзбасаңыз. Бірақ егер қызметкер түсірілімді тоқтатуды талап етсе, конфликтке кіріспеңіз: деректерді есте сақтаңыз, себебін түсіндіруді сұраңыз және кейінірек жағдайды заңгермен талқылаңыз.

Егер мен орыс тілін түсінбесем, не істеуім керек?

Дереу: «Маған аудармашы қажет» деп айтыңыз. Бұл сөзді кез келген құжатты қол қоймас бұрын қайталаңыз және хаттамаға аудармасыз мазмұнды түсінбейтіндігіңізді жазуды сұраңыз.

Хаттаманы қол қою қажет пе?

Қол қою құжатпен танысқаныңызды растайды, бірақ міндетті түрде келісімді білдірмейді. Егер келіс болмаса, жанына: «Келіспеймін», «Аудармашы керек», «Түсіндірмелерді қосымша беремін» деп жазыңыз. Бос бланктерге қол қоймаңыз.

Паспортымды алып қоюы мүмкін бе?

Егер паспорт рәсім барысында алынса, бұл құжатты рәсімдеу арқылы болуы тиіс. Хаттаманың көшірмесін және алынған заттардың тізімін сұраңыз. Егер құжатты рәсімдемей ұстап отырса, бұл жағдайды фиксирлеңіз және көмекке жүгініңіз.

Босатылғаннан кейін не істеу керек?

Барлық құжаттардың көшірмесін сақтаңыз, оқиғалардың хронологиясын жазыңыз, егер зақымдар немесе іздер болса, суретке түсіріп, мүмкіндігінше тезірек кеңес алыңыз, әсіресе егер миграциялық құқықбұзушылық туралы хаттама жасалған болса. Егер құжаттар шетел тілінде болса, алдын-ала құжаттардың аудармаларын дайындаңыз.